Czy barokowe instrumenty smyczkowe były podobne do tych współczesnych?

Barokowe instrumenty smyczkowe tylko z pozoru wyglądają podobnie do tych współczesnych. Różni je wiele detali, np. rodzaj strun- dawniej używano strun jelitowych (zrobionych z preparowanych baranich jelit), dzisiaj popularniejsze są metalowe. Jeśli chodzi o wiolonczele- nie posiadały one nóżek (służących do podparcia); ściskano je zazwyczaj łydkami, a skrzypce i altówki nie posiadały podbródków ani żeberek, przez co opierano je stricte na obojczyku.

wikipedia.pl

Jednak mówiąc o głównych różnicach należy wspomnieć o niewątpliwie najistotniejszym aspekcie jakim jest strój instrumentu.
Dla dźwięku a’ obecnie obowiązuje częstotliwość 440 Hz. Początkowo strój barokowy był niezwykle zróżnicowany, przykładowo: od 392 Hz we Francji do nawet 489 Hz w Rzymie. Jest to różnica OKOŁO tercji (tak duża amplituda wynikała m.in. ze stroju organów w poszczególnych parafiach, do którego konstruowano instrumenty dęte i strojono smyczkowe). Każda ze zmian standardów strojenia owocowała konkretnymi skutkami; zwiększenie częstotliwości dźwięku wzmacniało jego wyrazistość, zabieg ten w późniejszym czasie stosował np. Paganini (1782-1840), który grając jako solista z towarzyszeniem orkiestry przestrajał swój instrument o pół tonu wyżej, dzięki czemu jego instrument wysuwał się na pierwszy plan, zostawiając w tle blady akompaniament orkiestry. Historycznym uwarunkowaniem wpływającym na strój były również finanse.

Przy konstrukcji organów wyższy strój wiąże się z krótszymi piszczałkami, co oznacza mniejsze koszty produkcji, ale co za tym idzie- wzrost częstotliwości. Obniżenie stroju uwarunkowane było m.in. możliwościami wokalnymi śpiewaków.
Za jego ujednoliceniem stało wiele powodów: zawód muzyka był zawodem wędrownym, ciężko zatem wyobrazić sobie sytuację, w której na całym świecie panuje zróżnicowana częstotliwość- to po prostu niewygodne. Do skorygowania stroju zmuszają również: handel instrumentami oraz proces industrializacji- standaryzacja ułatwia proces produkcyjny.

Wkrótce postanowiono skorelować strój barokowy i ustanowiono 415 Hz dla późnego baroku. Niski strój pozwala na uzyskanie dużo ciemniejszego, cieplejszego brzmienia, jednak istotą całego zabiegu są alikwoty.
Skordatura, czyli metoda gry na instrumentach strunowych polegająca na przestrojeniu strun pozwala na uzyskanie zróżnicowanego brzmienia odpowiadającego danej epoce. Przykładowo: brzmienie przyciemnione osiągniemy poprzez rozluzowanie strun w wyniku obniżenia stroju, w odwrotnej sytuacji osiągniemy brzmienie ostrzejsze, bardziej wyraziste.

Zarówno soliści jak i zespoły zajmujące się wykonywaniem muzyki dawnej opierają się na praktyce wykonawczej oraz specyfice wcześniejszych epok, tak aby wgłębić się w to, co ta muzyka faktycznie ma do przekazania. Jak widzicie- ta świadomość jest niezwykle istotna.

źródła:
1) Mendel Arthur (1948) Pitch in the 16th and Early 17th Centuries
2) Mendel Arthur (1978) Pitch in Western Music since 1500.
3) Haynes Bruce (2002), History of Performing Pitch.